TARİHÇE
Köy:, Türklere Arap-Fars kültüründen gelmiştir.Türkçeye ne zaman girmiş olduğunu kesinlikle tespit edemedik.Osmanlı kitaplarında çoğu zaman ‘köv’ şeklinde söylenmiş ve yazılmıştır.Köyü meydana getiren , insanlar ve sosyal gruplardır.Köy birlikleri , Anadolu’nun Türkleşme çağında olduğu gibi , iskan ve kondurma yolu ile olabilirdi.Bu sebeple yakın köylerin , ta başlangıçtan beri gelen kan birlikleri veya sosyal bağları da bulunabilirdi.Aynı zamanda , bir köy halkı , bir tek aileden de meydana gelmiş olabilirdi.Türklerde köy kuruluşu , oba ve oymak düzenine dayanıyordu…Köy denince , yalnız bir toprak parçası ile evler ve tarlalar değil, köydeki ‘cemaat’a da bir yer verip bunun üzerinde önemle düşünmek gereklidir (Türk Kültür Tarihine Giriş, Prof Dr Bahaeddin ÖGEL))
Candaroğolları Samsun, Sinop ve Ordu civarı yerleşmiş Türk Beyliği
Canik Beyliği
Kara Halil Efendi … Anadolu’da yer yer geniş teşkilata sahip olan Ahiler’ den olup aynı zamanda Osman Gazi’nin kayınpederi olan Ahi (ahilik teşkilatının kurucusu olan Ahi Evran’ın ismi Karahalil Köyünde yer ismi olarak halen yaşamaktadır) reislerinden Şeyh Edebali’nin akrabasındandı.Kara Halil Sivrihisar kazasına tabi Cendere (candaroğullarına ait) köyünden olduğu yazılıdır.Osmanlı’daki ismi Halil Hayrettin Paşa’dır.Babasının adı Ali’dir. Osmanlı da ilk askeri teşkilatın yapılmasında etkin rol oynamış, yeniçeri teşkilatının oluşmasını sağlamıştır.İlk Kadılardan ve Osmanlı’nın ilk Kadıaskeri ’ dir (detaylı bilgi belleten 91 Çandarlı Halil Hayrettin Paşa i Hakkı Uzunçarşılı)))
*… Kara Halil’in tavsiyeleri ile Türk gençlerinden mürekkep ayrı ayrı biner kişilik yaya ve müsellem isimleriyle muvazzaf iki sınıf piyade ve süvari kuvveti vücuda getirildi.508. sayfa Osmanlı Tarihicilt 1))
Çandarlı ailesi Fatih’in 1453 yılındaki müdahelesine kadar Osmanlı Devleti’nin üst düzey yöneticileri olmuşlardır.
* Karahalil Köyü’nü komşu köydeki yaşlılara sorarsanız en cahilinin bile avukat gibi konuştuğunu anlatırlar.
*1 Mart 1922 :Havza’dan Nebiyan bölgesindeki birliklere yiyecek götüren askeri kafile
ile Üç Pınar civarında toplanmış olan asiler (Rum çeteleri) arasında ortaya çıkan çatışmada kafileden bir şehit bir yaralı verilmiş ve erzak yüklü 6 eşek eşkıyanın eline geçmiştir(Mahkeme kayıtlarından)
*Osmanlı mahkeme kayıtlarına geçen ve AMASYA Mutasarrıfı Osman Bey’in Hariciye Nezaretine (Dışişleri Bakanlığı) gönderdiği karar:
‘Asker firarisi olmakla birlikte Osmanlı Devleti topraklarından bir kısmını parçalamak ile ayrı bir hükümet kurulması teşebbüsünde bulunan çetelerden Piç Vasil çetesine katılmak ve eşkiyalık yapmak ve Bafra müfrezesi ile çatışmaya girmekle bir yüzbaşıyı öldürmek ve iki askeri yaralamak ve Karahalil Köyü’nden Edibe ve Şöhret’in katırlarını zorla gasp etmek ve Aziz oğlu Şükrü ve Çoban oğlu Hüsnü’yü öldürmek ve keşif yapmaya giden adliye memurlarına silah kullanmak ve Karahalil, Dere Köy ve Lerdüğe Köylerinin karasığır hayvanlarını ve davarlarını gasp eyledikleri , kendilerinin ifadeleri ve , dinlenen şahitlerin şahitlikleri ve mahkeme tutanaklarının incelenmesinden ve ellerindeki silahların bulunması gibi birbirini doğrulayan delillerle sabit olduğundan adı geçenlerin (50 kişi) Amasya’da asılarak idamına kara verilmiştir’ (Yılmaz Kurt , Pontus Meselesi)
*Milli Mücadeledeki tespit edilen şehitlerimiz
-Karabacı oğullarından Hasan oğlu Asaf 24.05.1915 Belde Çörin Şimali Şarki Sırtları
-Delihasanoğularından Hasan oğlu Himmet 24.05.1915 Belde Çörin Şimali Şarki Sırtlar
***İlkokul’un açılış tarihi yeni bina:1935
***1970 yılı Nüfus sayımına göre Karahalil Köyü’nün nüfus toplamı:820
Erkek:401 Kadın:419
Nahiye Gidirli’den Karahalil’e geçti. Necip Muhtarın çabalarıyla getirilmiş
* Havza’ya Bafra’dan nakledilen köyler yüzünden Nahiyelik Çakıralan’a geçti.Nahiye Müdürü Şevki Bey tarafından mizahlar yaptırılır, Cumhuriyet Bayramı üç gün davul çalınarak kutlanırdı.
* 1934-35 yıllarnda Murat ŞAHİN Muhtardı.Soy isimleri seçmek için Ankaradan bir kitap gönderilmişti.Bazı soyadlar kitaptan bazıları da kafadan yazıldı.
* Özal Hükümeti zamanında köye elektrik getirildi.Allah rahmet eylesin.
* 1942 yılında buğday alıp satma yasağı getirildi.Çorum Düvenci ovasından dağlardan gizli yollarla buğday getirilip arpa ile karıştırılırdı.Değirmende ya da el değirmenleriyle “garuklu” denilen buğday-arpa karışımından ekmek yapılarak açlıkla baş edilmeye çalışılmıştır.
* Küçük Velioğullarından Mahmut oğlu Necip 20 sene köyde muhtarlık yapmış ve 1932 de vefat etmiş.1932 de Karahalil İlkokulunu hizmete sokan bu kişidir.
* Anlatılanlara göre 1290’da (tarih hicridir,miladi hesaplanırsa 1884 olur) 90 kişi köyden savaşlara gitmiş ve bir daha geri dönen olmamış...
* Köyden İbrahim Efendi İngilizlere esir düşmüş.
* Türkçe ezan 1951’e kadar devam etmiş
* Saadettin Yüksel 1950’de Eminönünde askerlik yapmış.
Candaroğolları Samsun, Sinop ve Ordu civarı yerleşmiş Türk Beyliği
Canik Beyliği
Kara Halil Efendi … Anadolu’da yer yer geniş teşkilata sahip olan Ahiler’ den olup aynı zamanda Osman Gazi’nin kayınpederi olan Ahi (ahilik teşkilatının kurucusu olan Ahi Evran’ın ismi Karahalil Köyünde yer ismi olarak halen yaşamaktadır) reislerinden Şeyh Edebali’nin akrabasındandı.Kara Halil Sivrihisar kazasına tabi Cendere (candaroğullarına ait) köyünden olduğu yazılıdır.Osmanlı’daki ismi Halil Hayrettin Paşa’dır.Babasının adı Ali’dir. Osmanlı da ilk askeri teşkilatın yapılmasında etkin rol oynamış, yeniçeri teşkilatının oluşmasını sağlamıştır.İlk Kadılardan ve Osmanlı’nın ilk Kadıaskeri ’ dir (detaylı bilgi belleten 91 Çandarlı Halil Hayrettin Paşa i Hakkı Uzunçarşılı)))
*… Kara Halil’in tavsiyeleri ile Türk gençlerinden mürekkep ayrı ayrı biner kişilik yaya ve müsellem isimleriyle muvazzaf iki sınıf piyade ve süvari kuvveti vücuda getirildi.508. sayfa Osmanlı Tarihicilt 1))
*
Çandarlı ailesi Fatih’in 1453 yılındaki müdahelesine kadar Osmanlı Devleti’nin üst düzey yöneticileri olmuşlardır.
* Karahalil Köyü’nü komşu köydeki yaşlılara sorarsanız en cahilinin bile avukat gibi konuştuğunu anlatırlar.
*1 Mart 1922 :Havza’dan Nebiyan bölgesindeki birliklere yiyecek götüren askeri kafile
ile Üç Pınar civarında toplanmış olan asiler (Rum çeteleri) arasında ortaya çıkan çatışmada kafileden bir şehit bir yaralı verilmiş ve erzak yüklü 6 eşek eşkıyanın eline geçmiştir(Mahkeme kayıtlarından)
*Osmanlı mahkeme kayıtlarına geçen ve AMASYA Mutasarrıfı Osman Bey’in Hariciye Nezaretine (Dışişleri Bakanlığı) gönderdiği karar:
‘Asker firarisi olmakla birlikte Osmanlı Devleti topraklarından bir kısmını parçalamak ile ayrı bir hükümet kurulması teşebbüsünde bulunan çetelerden Piç Vasil çetesine katılmak ve eşkiyalık yapmak ve Bafra müfrezesi ile çatışmaya girmekle bir yüzbaşıyı öldürmek ve iki askeri yaralamak ve Karahalil Köyü’nden Edibe ve Şöhret’in katırlarını zorla gasp etmek ve Aziz oğlu Şükrü ve Çoban oğlu Hüsnü’yü öldürmek ve keşif yapmaya giden adliye memurlarına silah kullanmak ve Karahalil, Dere Köy ve Lerdüğe Köylerinin karasığır hayvanlarını ve davarlarını gasp eyledikleri , kendilerinin ifadeleri ve , dinlenen şahitlerin şahitlikleri ve mahkeme tutanaklarının incelenmesinden ve ellerindeki silahların bulunması gibi birbirini doğrulayan delillerle sabit olduğundan adı geçenlerin (50 kişi) Amasya’da asılarak idamına kara verilmiştir’ (Yılmaz Kurt , Pontus Meselesi)
*****Mehmet kızı Mevlüde kız kardeşi Atiye ile -Rum Çetelerinin millete zulüm kustuğu günlerde- iki kız kardeş düz tarlaya giderler. Gittiklerinde çetelerin olduğunu fark edemezler ve yakalanırlar.Atiye ismindeki kız çetelerin eline geçmiş işkence ile öldürmüşler ve Mevlüdeyi na(topal)sıl olsa yakalarız diye fazla ehemmiyet vermezler.Mevlüde Ak yar ‘ın başından Dereköy’e kaçmış ve köylüye haber vermiş.Bunun üzerine köylü birleşmiş ve Rum Çetelerini kovalayarak, kesilerek paramparça edilmiş Atiye’nin cesedini almışlardır. Öküz arabaları ile cesedi köye getirmişlerdir.
*Milli Mücadeledeki tespit edilen şehitlerimiz
-Karabacıoğullarından Hasan oğlu Asaf 24.05.1915 Belde Çörin Şimali Şarki Sırtları
-Delihasanoğularından Hasan oğlu Himmet 24.05.1915 Belde Çörin Şimali Şarki Sırtlar
** Milli mücadelede esir düşen İbrahim Efendi İngiltere’ye götürülmüş din değiştirmesi için tekliflerde bulunulmuş
***İlkokul’un açılış tarihi yeni bina:1935
***1970 yılı Nüfus sayımına göre Karahalil Köyü’nün nüfus toplamı:820
Erkek:401 Kadın:419